2016/09/27

Nola instalatu Luberri

Luberri Ubunturen aldaera bat da Systemback aplikazioaren bidez egina. Edozein ordenagailutan instala daiteke orain ikusiko dugun jarraibideak segituz.


Instalatu aurretik

Instalazioa hasi aurretik ordenagailuko informazioa (argazkiak, dokumentuak...) kanpoko unitate batera kopiatzea edo mugitzea komeni da. Badaezpada ere.
Hori egin eta gero...

1- Ordenagailuari dagokion iso irudia deskargatu egingo dugu.

2- Irudi horrekin abio-USBa sortuko dugu. USB memoriak gutxienez 4 GBkoa behar du izan eta barruan zerbait badu galduko du prozesuan. Bereiziko ditugu bi kasu BIOSa legacy moduan egon edo UEFI moduan.

  • BIOSa Legacy moduan badago, alegia UEFI desaktibatuta -ikastetxe publikoetako 2019tik aurreko ordenagailu gehienetan-, abio-USBa Ubunturen bidez sortzen ahal dugu iso irudiaren bidez: Aplikazioak > Sistemaren tresnak > Administrazioa > Abio-disko sortzailea.
  • BIOSa UEFI sistema badu abio-USBak UEFI izaera eduki behar du. Horretarako bi modu daude:
    • abio-USBa iso iruditik abiatuta Windowserako Rufus doako aplikazioaren bidez. Horrela sortutako USBak Legacy sistemetan ere erabili daitezke.

    • Lehendik zure ikastetxeko sblive irudia egina baduzu Systemback-en bidez. Irudi hori egin zenuen ordenagailuan sartu USB memoria eta administratzaile rolean Systemback martxan jarri > Live system create > hautatu sblive irudia eta USBa eta Write to target egin.

3- Windows 10 duten ordenagailuetan Abio bizkorra aktibatuta dago (Jaurlaritzaren ordenagailuetan Arranque rĂ¡pido). Haren bidez ordenagailuak Windowsa abiatzen du zuzenean USBtik abiatzeko aukerarik eman gabe. Abio bizkor hori desaktibatzeko Windows-en abiatu behar dugu eta egingo dugu:
  • Ezkerreko panelean engranajea:  Kontrol panela > Hardwarea eta soinua > Energia aukerak, eta bertan
  • Sakatu Aukeratu itzali eta piztu botoiek zer egiten duten.
  • Leiho horretan desaktibatuko dugu Abio bizkorra

Berrabiarazi ordenagailua eta...


4- Abiatu ordenagailua abio-USBaren bidez. Horretarako, Live USBa sartu eta ordenagailua piztean, abio-menua edo boot menu (abio-menua) agertzeko piztu eta hainbat segundoz F8, F9, F10, F11 eta F12 sakatuko ditugu abio-menua agertu arte. Abio menuan aukeratuko dugu USBa (bere markaren bidez identifikatuta). USBa bitan agertzen bada USB eta UEFI USB bigarrena hautatuko dugu eta UEFI erako instalazioa egingo dugu.

Ekipo batzuk ez dute abio-menua aktibatzeko tekla eta BIOSean zehaztu behar da abioaren ordena. BIOSa ikusteko piztean Esc edo F2 sakatu behar da eta menuan Boot atalean zehaztu USBren bidez abiatu nahi duzula.

Oharra: USB bidez abiatzean ohiko menua agertu beharrean pantaila beltza eta mezu hau agertzen bada: "fgxbeat. C32: not a COM32R image. Boot:". Sakatu TAB eta lerro batean agertuko zaizu menua. Idatzi "live" eta Intro sakatu.



Instalazioa (edozein kasutan)

Instalatu aurretik komeni da erabiliko diren partizioak eginak egotea. Horregatik, bereziko dugu bi kasu: lehendik Linuxerako partizioak ez dituzten ordenagailuak eta, aurretik Linux izan dutelako, partizioak eginak dituzten ordenagailuak.
Edozein modutan...


Systembacken menuan lehenengo bi aukera erabiltzen ohi dira:
  • Boot Live system
  • Boot system installer
Lehenengoa erabiliko dugu Luberri probatzeko eta, behar izanez gero, partizioak egiteko eta ondoren instalatzeko.
Bigarrena erabiliko dugu behar diren partizioak dituen ekipo batean zuzenean instalazioa egiteko.


Linuxerako partiziorik ez dituen ekipo batean.

Ordenagailuan, aurretik Linux ez bada egon, instalazioa hasi aurretik sistema berria kokatzeko partizioak sortzea komeni da. Horretarako

1- abio-USB bidez abiatuta Systemback-ek aurkezten digun menuan lehenengo aukera hautatuko dugu, alegia Boot Live system moduan abiatu.


Aukera honen bidez probatzen ahal dugu Luberri instalatu gabe eta, ongi ez badabil edo gustukoa ez badugu itzali eta kito. Aukera hau erabiliko dugu ere instalazioa egiteko behar diren disko-partizioak egiteko.

2- Identifikatzeko pantailan hau jarriko dugu:

Erabiltzailea: adminpremialocal
Pasahitza:      luberri16  luberri 16.04etan eta luberri luberri 18.04etan
(Probatzeko bada gonbidatu moduan sar gaitezke).

3- Partizioak sortzeko Gparted aplikazioa abiatuko dugu: Aplikazioak > Sistemaren tresnak > Administrazioa > Gparted.

Abiatzean errore bat ematen du USBagatik baina ez du eraginik. Segitzeko esan.

Aplikazio honetan tokia egin behar dugu Linuxerako; normalean Windowseko datuen partizioa txikiagotuta.
Hainbat ekipotan -Windows 10 duten hainbatetan- txikitu beharreko partizioaren tamaina ez da ikusten, ezezaguna jartzen du. Horrelako kasuetan instalaziotik atzera egin eta Windowsetik abiatuta txikituko dugu partizioa.
Libre geratzen den espazioan honako partizio hauek sortuko ditugu:


  • 100 MBko bat FAT32 bios-uefi abiorako. Partizio hau bakarrik sortuko dugu BIOSa UEFI bada (ez ezabatu beste bios-uefi, Windows-ena).
  • 4 GB bat Linux-swap formatukoa (RAM memoriaren osagarri lanak egingo dituena).
  • 20 GB inguruko bat eta ext4 formatukoa Linux sistemarako.
  • geratzen den espazioarekin beste ext4 formatuko partizioa home karpetarako. Bertan erabiltzaileen informazioa eta ezarpenak gordeko dira.

BIOS zaharrenek ez dute usten lau partizio baino gehiago jartzen. Horrelako arazoren bat badugu libratu dugun espazioa hautatuta Hedatua edo Extended motako partizioa sortuko dugu eta haren barrenean sortuko ditugu behar ditugunak.



Partizioak zehaztu ondoren aldaketak aplikatzeko esango diogu Gparted-i tresna barrako Ados edo check ikurra sakatuta.



Partizioak prest daudela instalazioarekin hasiko gara  Systemabacken bidez: Aplikazioak > Sistemaren tresnak > Administrazioa > Systemback eta bertan System install egin.


Hemendik aurrera instalazioa berdina da ordenagailu guztietan. Hurrengo ataleko 2. puntura pasa.



Linuxerako partizioak dituen ekipo batean.

1- Agertzen den menuko bigarren aukera erabiliko dugu: Boot system installer



2- Idatzi zure ikastetxeko administratzailearen izena (lehenengo letra maiuskulaz jarriko du). Ondoren izen bera errepikatu (maiuskularik gabe agertuko da).  Administratzailearen pasahitza. New root password zurian utzi.a New hostname eremuan idatzi ekipoaren izena: ikastetxe publikoetan hz-ren ordez beste letra bat jarri eta ondoren ekipoaren etiketako zenbakia ad. u125368 (inportantea da zeren ekipoak izen desberdinak izan behar ditu Windows eta Ubuntun) .



3- Orain instalaziorako erabiliko ditugun partizioak zehaztu behar ditugu.

  • BIOSa UEFI bada - hau bakarrik Windows 10 izan eta Legacy ez duten ekipoetan- bios-uefi partizioa hautatu,  Mount Point /uefi/boot aukeratu eta ezkerrerako gezi berdean sakatuta onartu.
  • 4 GB inguruko Linux swap partizioan Moint Point  SWAP aukeratu eta ezkerrerako gezi berdean sakatuta onartu.
  • 20 GB inguruko Ext 4  partizioan Moint Point / aukeratu, alegia Linux sistema, eta ezkerrerako gezi berdean sakatuta onartu.
  • Geratzen den Ext 4 partizioan Moint Point /home aukeratu eta, adi!, erabaki formateatzea ala ez (home partizioa erabilita bazegoen ez formateatu datuak eta ezarpenak mantendu nahi badituzu), ondoren ezkerrerako gezi berdean sakatuta onartu.
Eskola 2.0ko partizioetan ea ohi dago /home partizioa. Datuak eta sistema partizio berean gordetzen dira eta formateatzean ikasleen fitxategiak galtzen dira. 

Next.


Ordenagailua BIOS Legacy badu GRUB2  Auto (automatikoa) jarriko du eta UEFI bada EFI jarriko du.

4- Instalazioa bukatzen denean berrabiarazi ekipoa. Pizten denean Live USBa aterako dugu.




Instalatu ondoren

1- Piztu

2- Ireki saioa zuk jarritako administratzailearen izena eta pasahitzarekin.


3- Ekipoa eramangarria bada konektatu wifia. Wifi konexioa lotu ondoren sistemaren erretiluko wifi ikonoa klika eta Editatu konexioak (Edit connections...) sakatu, hautatu konexioa eta Editatu agindu gurpil horzduna sakatuta...



Orokorra fitxan  eman baimena konektatzeko erabiltzaile guztiei.



(Etxerako ordenagailua bada saltatu hurrengo puntuak eta joan Etxerako ordenagailuak atalera)

4- Ordenagailua domeinuan sartu: Aplikazioak>Sistemaren tresnak>Administrazioa>Domeinuan sartu.


Script bat jarriko da martxan eta eskatukok ditu:
administratzailearen pasahitza eta, ondoren:

  • domeinuaren izena, minuskulaz eta luzapenarekin
  • domeinuaren izena, letrak maiuskulaz eta luzapenik gabe
  • domeinuko administratzailearen izena eta pasahitza



5- Inprimagailuak gehitu.
Ikasleen ordenagailua bada normalean ez dugu inprimagailurik instalatzen eta (18.04an) automatikoki instalatzen diren sareko inprimagailuak kendu ordez haren erabilera politikan markatuko dugu ezin direla erabili.
Irakasle, bulegari eta abarren ordenagailuetan automatikoki instalatzen diren inprimagailuez gain nahi ditugun sareko beste inprimagailuak instalatuko ditugu: Sistemaren ezarpenak > Gailuak > Inprimagailuak > (Adittional Printer Settings) > Gehitu > Bilatu sareko inprimagailuak.



Zure ikastetxeko ISO irudia prestatu

Behin Luberri ikastetxeko ordenagailu batean instalatuta komeni
da ordenagailu hori prestatu eta ikastetxerako erremasterizazio propio bat egitea. Batetik software egokitzen ahal da (instalazioak, des-instalazioak) eta, batez ere, egokitu behar da zerbitzariko karpeta partekatuen mapeatzea.


1-  Sistema abiatzean zure ikastetxeko sareko zerbitzariak konpartitzen dituen karpetak (EAEko ikastetxe publikoen kasuan: orokorra, irakasleak, ikasleak, administrazioa...) mapeatzeko pam_mount.conf.xml fitxategia editatu behar dugu. Horretarako terminalean (Crtl+Alt+T) agindu hau itsatsi:



behin irekitzen denean bilatuko dugu
<pam_mount>
<!-- Volume definitions -->

eta azpikoaren antzeko testu zati bat agertuko da. Bertan definitzen da nori zer karpetak mapeatu behar zaizkion. Zure ikastetxea EAEko eskola publikoen sarekoa bada aski izango dugu bi elementu agertzen diren toki guztietan aldatzen: batetik domeinua izendatzen duen H013157 izenaren ordez zure ikastetxekoa jarri; bestetik XX.XX.XX.XX agertzen den tokietan zure ikastetxeko zerbitzariaren IPa (EAEko eskola publikoetan 1 zenbakiz bukatzen dena).


Taldeen izenak (tgikdenak, tgirdenak, tgaddenak) minuskulaz idaztea inportantea da.
Aldaketak egin ondoren fitxategia gorde eta itxi editorea.

Berrabiarazi ordenagailua eta probatu erabiltzaile mota guztiek muntatzen dutela dagozkien zerbitzariko karpetak.

2- Wifiak: kendu agertzen direnak eta zure ikastetxekoak jarri eta partekatu. Inprimagailuak: kendu agertzen direnak eta zure ikastetxeko inprimagailu partekatuak instalatu (eta instalatu ondoren ikasleen ekipoetatik kendu) edo ez. Instalazioetan wifiak eta inprimagailuak mantenduko dira.

Orain ekipo hau zure ikastetxeko eredua edo master izango da erremasterizazio  baten bidez. Erremasterizazioa egiteko Systemback aplikazioa abiatuko dugu: Aplikazioak > Sistemaren tresnak > Administrazioa > Systemback.

Menuan Live system create hautatu. Proposatzen dizu irudia /home karpetan gordetzea, ados. Irudiari izena jarri, adibidez, KarrantzaLH_16.04.7, eta Create new sakatu. Minutu batzuetan sblive luzapena duen irudia egina egongo da.

3- Orain zure ikastetxeko ordenagailuetan sortutako irudia instalatzeko behar duzun USBa sortu behar duzu. Bi era daude egiteko:

a- zuzenean Systemback-en bidez Live USBak sortu (era gomendagarria):
    a.1- Sartu USBa (gutxienez 4GBekoa, zerbait ba dauka galduko da) eta leihatilan agertzen ez bada sakatu gezi berde borobila.
    a.2- Created Lives images leihatilan hautatu sblive irudia, behean USBa eta Write target botoia klikatu.   Horrela behar beste USB sortu daitezke. Horrela sortutako USBak gainera UEFI BIOSa duten ordenagailuetan erabili daitezke.

b- Aurreko metodoak nolabait behartzen gaitu ordenagailu hori erabiltzen USBak sortzeko. Irudia beste ordenagailura eraman nahi baduzu beste ordenagailu horretara iso formatuan eramatea komeni da. Horretarako:
   b.1- Systemback-en Live system create fitxan zaudela Created Lives images leihatilan aukeratu sortu berri duzun sblive fitxategia eta Convert to ISO klikatu. ISO irudia sortuko du /home direktorioan.
   b.2- Kopiatu iso irudia /home direktoriotik USB batera -horrek ez du ISO live sortzen- eta USBak sortzeko erabiliko duzun ordenagailura kopiatu.
   b.3- USB live sortzeko egin Aplikazioak > Sistemaren tresnak > Administrazioa > Abio disko sortzailea. Horrela sortutako USBa ikastetxeko ordenagailu gehienetan erabili daiteke baina UEFIa dutenetan ez -esate baterako bigarren hezkuntzako irakasleen portatil berrietan-. Horietarako sblive bidez sortutakoak erabili behar dira edo iso irudiarekin Windowseko Rufus bidez sortutakoak.


Ez ahaztu USBari bertsioaren izena duen pegatina bat jartzen.

Bideo-tutorial hau lagungarria izan daiteke:





Etxerako ordenagailuetan


Luberri erremasterizazioak etxerako ere balio du, baina aldaketa pare bat egitea komeni da.

1- Domeinutik atera.
2- Pam_mount.conf.xml fitxategiari izena aldatu  sudo gedit /etc/security/pam_mount.conf.xml pam_mount.conf.xml.old

iruzkinik ez:

Argitaratu iruzkina